upcyclen

Upcyclen: geef oude spullen een nieuwe functie

Upcyclen betekent dat je een oud of afgedankt voorwerp gebruikt om iets nieuws te maken dat voor jou meer waarde of nut heeft. Van een versleten spijkerbroek maak je bijvoorbeeld een etui, of van een glazen pot een opberger voor knopen. Je gebruikt het bestaande materiaal opnieuw, vaak met een kleine aanpassing.

Dat kan afval voorkomen en de vraag naar nieuwe spullen verminderen. Het levert vooral voordeel op als je het nieuwe voorwerp ook echt gebruikt en er weinig nieuwe materialen voor nodig hebt.

Wat is het verschil tussen upcyclen en recyclen?

Bij upcyclen blijft het oorspronkelijke materiaal meestal herkenbaar. Je knipt, naait, lijmt of bewerkt het voorwerp tot iets met een nieuwe functie. Een oud overhemd kan bijvoorbeeld een kussensloop worden.

Bij recyclen wordt materiaal verwerkt tot grondstof voor een nieuw product. Oud papier wordt bijvoorbeeld verwerkt tot nieuw papier en glas kan worden omgesmolten tot nieuwe glazen verpakkingen. Een ander woord voor recyclen is materiaalhergebruik.

Er bestaat ook downcycling. Daarbij wordt materiaal hergebruikt voor een toepassing met minder mogelijkheden of een lagere waarde. Een voorbeeld is textiel dat niet meer geschikt is voor kleding en wordt verwerkt tot poetsdoeken of isolatiemateriaal. Het onderscheid is niet altijd scherp: wat meer of minder waarde heeft, hangt ook af van de toepassing.

Wat kun je upcyclen?

Vooral spullen die niet meer goed werken voor hun oude doel, maar nog bruikbare onderdelen hebben, zijn geschikt. Een kledingstuk met een gat kan bijvoorbeeld nog veel stevige stof opleveren. Dit zijn ideeën om thuis mee te beginnen:

  • Oude kleding: maak van een T-shirt een boodschappentas of gebruik de zakken van een versleten spijkerbroek voor een etui.
  • Glazen potten: gebruik schone potten voor knopen, schroeven of andere kleine spullen. Met een etiket zie je snel wat erin zit.
  • Kartonnen dozen: knip een stevige doos op maat en gebruik de delen als vakverdelers in een lade.
  • Papier: vouw van een oude kalender of stevig cadeaupapier enveloppen voor kaartjes.
  • Textiel: maak van een oude handdoek herbruikbare schoonmaakdoekjes of gebruik een mooi stuk stof om een beschadigde tas te herstellen.

Kies bij voorkeur een project waarvoor je de spullen al hebt. Moet je veel nieuw materiaal kopen om iets te maken wat je niet nodig hebt, dan is het milieuvoordeel minder vanzelfsprekend.

Zo begin je met upcyclen

Een geslaagd project begint met een voorwerp en een doel. Kijk eerst wat je nodig hebt in huis en zoek daar geschikt materiaal bij. Zo voorkom je dat je iets maakt wat daarna ongebruikt blijft liggen.

  1. Bekijk wat nog bruikbaar is. Zoek naar stevige stukken stof, een goed sluitend deksel of karton dat niet vochtig is geworden.
  2. Bedenk een passende functie. Een lichte pot is handig voor knopen, maar minder geschikt voor zware gereedschappen. Een dun shirt werkt beter als lichte tas dan als tas voor zware boodschappen.
  3. Maak het materiaal schoon. Was textiel en verwijder resten uit potten of verpakkingen. Laat alles goed drogen voordat je begint.
  4. Maak een eenvoudig ontwerp. Meet de ruimte of spullen waarvoor je iets maakt en knip of zaag pas als je weet welke delen je nodig hebt.
  5. Werk het voorwerp stevig af. Zet naden goed vast en verwijder scherpe randen. Probeer daarna of het nieuwe voorwerp doet wat je ervan verwacht.

Je hoeft niet alles om te bouwen. Soms is een pot schoonmaken en vullen met kleine spullen al genoeg om hem een nuttige nieuwe functie te geven.

Voorbeeld: een tas maken van een oud T-shirt

Voor een eenvoudige tas heb je een oud T-shirt, een schaar en naald en draad of een naaimachine nodig. Gebruik een shirt waarvan de stof nog stevig is, vooral rond de zijnaden.

Knip de mouwen langs de naden af. Maak de halsopening zo nodig wat groter: hierdoor komen je spullen in de tas en blijven de schouderstukken over als hengsels. Keer het shirt binnenstebuiten en naai de onderkant dicht. Keer de tas weer terug en test de naad eerst met lichte spullen.

Is de stof dun of zit er een gat bij een hengsel? Gebruik de tas dan alleen voor lichte spullen of kies een steviger shirt. Van bruikbare stof uit het eerste shirt kun je nog poetsdoeken maken.

Wanneer is upcyclen een goede keuze?

Een nieuw gebruik is vooral logisch als een voorwerp anders zou worden weggegooid en je het resultaat ook nodig hebt. Een versleten broek met veel stevige stof is daarvoor geschikt. Een broek die nog goed zit, kun je vaak beter blijven dragen of doorgeven. Knippen en naaien zijn dan niet nodig om de levensduur te verlengen.

Ook repareren kan eenvoudiger zijn dan iets een heel andere functie geven. Heeft een tas alleen een losse naad, dan kan dichtnaaien genoeg zijn om hem weer te gebruiken. Je houdt zo een bruikbaar product in stand, zonder er een nieuw project van te maken.

Upcyclen kost soms tijd en materialen. Verf, lijm, nieuwe stof of gereedschap zijn niet altijd nodig. Gebruik liever wat je al hebt en kies een eenvoudige bewerking die past bij het materiaal.

Veilig omgaan met oude materialen

Niet elk voorwerp is geschikt voor elke nieuwe functie. Gebruik geen beschadigd glas en pas op met scherpe randen van blik. Bewaar eten alleen in schone verpakkingen die geschikt zijn voor contact met voedsel, niet in verpakkingen waarin bijvoorbeeld schoonmaakmiddel heeft gezeten.

Laat elektrische onderdelen met rust als je niet weet hoe je er veilig mee werkt. Gebruik ook geen materiaal met onbekende verf of een onbekende behandeling voor speelgoed of voorwerpen die met eten in aanraking komen. Bij twijfel is een ander materiaal een betere keuze.

Veelgestelde vragen over upcyclen

Is upcyclen hetzelfde als hergebruiken?
Upcyclen is een vorm van hergebruik. Je geeft een voorwerp daarbij een nieuwe of aangepaste functie met meer nut of waarde voor jou. Bij gewoon hergebruik kan een voorwerp ook dezelfde functie houden, zoals een pot opnieuw gebruiken om jam in te bewaren.

Moet je handig zijn om te upcyclen?
Nee. Een doos als ladeverdeler gebruiken of een pot omtoveren tot opberger vraagt weinig gereedschap. Voor naaien, zagen of andere bewerkingen is wat meer handigheid nodig. Begin met een materiaal dat je gemakkelijk kunt knippen of aanpassen.

Is upcyclen altijd duurzaam?
Nee. Het effect hangt onder meer af van de materialen die je toevoegt en hoe lang je het resultaat gebruikt. Een praktisch voorwerp maken van materiaal dat anders weg zou gaan, met weinig nieuwe spullen, is een goede manier om te beginnen.

Pak eerst eens een voorwerp dat je al wilde wegdoen en bedenk welke onderdelen nog bruikbaar zijn. Een stevige broekzak kan zo een etui worden dat je daadwerkelijk meeneemt.

Scroll naar boven