Het klimaat is een algemeen begrip waarmee we bedoelen hoe het weer op een plek gemiddeld is over een heel lange tijd, vaak tientallen jaren. Mensen horen deze term vaak op het nieuws, vooral als het over onze planeet en het weer gaat. Maar wat betekent het nu echt als we spreken over klimaat en hoe verschilt dat van het gewone weer?
Het verschil tussen klimaat en weer
Veel mensen halen weer en klimaat nog wel eens door elkaar. Het weer is wat we buiten zien en voelen: of het vandaag regent, de zon schijnt of het waait. Dit verandert van dag tot dag en zelfs van uur tot uur. Het klimaat daarentegen kijkt naar het gemiddelde van al dit dagelijkse weer, bijvoorbeeld over dertig jaar. Je kunt het zien als een soort samenvatting van het weer in een bepaald gebied. Zo hoor je mensen wel eens zeggen: “Nederland heeft een gematigd zeeklimaat.” Dit betekent dat het meestal zacht is, niet te heet en niet te koud met best veel regen. Dit gemiddelde weer noemen we dus het klimaat. Denk aan landen waar het bijna altijd warm is of plekken waar het vooral koud is, zoals op de Noordpool. Daar hebben ze allebei een heel ander klimaat dan wij in Nederland.
Hoe wordt het klimaat gemeten?
Wetenschappers verzamelen elke dag gegevens over het weer: de temperatuur, hoeveel regen er valt, of het waait en hoeveel zon er is. Door deze gegevens heel lang te bewaren en te bekijken, kunnen ze het klimaat berekenen. Dit gebeurt niet alleen met cijfers van nu, maar ook met oude cijfers van vijftig of zelfs honderd jaar geleden. Computers helpen om deze enorme hoeveelheden gegevens te vergelijken. Zo weten we hoe het algemene weerpatroon is op een plek, en of dit in de loop van de tijd verandert. Soms ontdekken wetenschappers dat het ergens de laatste jaren wat warmer is geweest dan vroeger. Dat geeft aan dat het klimaat langzaam verandert, bijvoorbeeld door uitstoot van broeikasgassen of natuurlijke oorzaken zoals vulkaanuitbarstingen.
Verschillende typen klimaat over de wereld
Op aarde zijn er veel soorten klimaat. In het algemeen kun je ze verdelen in vijf groten types:
- warm tropisch klimaat – In tropische gebieden, zoals het oerwoud in Zuid-Amerika, is het vaak nat en warm met weinig verschil tussen zomer en winter.
- droog woestijnklimaat – In droge gebieden, zoals de Sahara, heb je bijna nooit regen, is het overdag heet en kan het ’s nachts koud worden.
- zeeklimaat – Het zeeklimaat zoals wij dat in Nederland kennen, komt door de zee dichtbij. Hierdoor wisselt het weer vaak, is het zelden heel koud of echt heet en zijn er veel bewolkte dagen.
- landklimaat – Dan zijn er nog streken met een landklimaat, zoals in Rusland, waar het in de winter erg koud en in de zomer warm kan zijn.
- koud poolklimaat – Tot slot zie je rond de noord- en zuidpool een poolklimaat waar bijna altijd sneeuw ligt en de temperaturen ver onder nul blijven.
Waarom ons klimaat verandert
De temperatuur op aarde verandert wel eens vanzelf. Denk aan ijstijden in de geschiedenis.
Toch zien we de afgelopen honderd jaar dat het gemiddelde weer op de wereld vooral door mensen verandert. Dit komt door fabrieken, auto’s en het verbranden van olie, gas en kolen. Hierbij komen gassen vrij als koolstofdioxide. Die gassen houden warmte vast, alsof er een dikke deken om de aarde heen ligt. Daardoor stijgt langzaam de gemiddelde temperatuur. Dit merk je aan droge zomers, zware buien, hete hittegolven of zachte winters. Hierover maken veel mensen zich zorgen, omdat het gevolgen kan hebben voor mensen, dieren en planten. Het is dus niet alleen voor onderzoekers, maar voor de hele wereld belangrijk om te weten hoe het huidige klimaat verandert en wat dat betekent voor onze toekomst.
De gevolgen van veranderingen in het klimaat
Als het klimaat langzaam schuift, merken mensen en dieren dat steeds meer.
Planten bloeien soms op een ander moment, vogels trekken eerder weg en sommige soorten kunnen zelfs verdwijnen.
Ook hebben mensen er last van. Boeren krijgen problemen met te droog of juist te nat weer.
In sommige delen van de wereld ontstaan grote overstromingen of juist perioden van enorme droogte. Dit kan zelfs leiden tot voedseltekorten.
In Nederland merken we het ook: het lijkt vaker extreem warm in de zomer, er komen zware buien en soms blijft de winter erg zacht.
Het is dus niet alleen een algemeen onderwerp in het nieuws, maar iets wat we allemaal steeds vaker tegenkomen in het dagelijks leven.
Meest gestelde vragen over het klimaat
- Wat zijn broeikasgassen? Broeikasgassen zijn gassen zoals koolstofdioxide en methaan die in de lucht blijven hangen en warmte vasthouden. Door meer broeikasgassen stijgt de temperatuur op aarde.
- Waarom is het klimaat anders op verschillende plekken? Het klimaat verschilt per plek omdat de zon niet overal even sterk schijnt en er verschillen zijn in hoogte, zeeën, bossen en de ligging op de wereldbol.
- Hoe weten we wat het klimaat vroeger was? Wetenschappers kijken naar oude weergegevens, bodems, boompjes of ijslagen waarin ze kunnen zien hoe warm of nat het vroeger was.
- Wat zijn de grootste problemen door klimaatproblemen? De grootste problemen zijn hittegolven, overstromingen, droogte, bosbranden en verlies van dieren en planten doordat hun leefgebied verandert.
- Kunnen we het klimaat veranderen stoppen? Mensen kunnen helpen door minder energie te gebruiken, meer planten te laten groeien en schone energie te kiezen. Zo kunnen we de verandering minder snel laten gaan.
