Biodiversiteit in de stad is de verscheidenheid aan planten, dieren en andere organismen die tussen gebouwen, wegen en groen leven. Denk aan gierzwaluwen onder dakpannen, wilde bijen in bermen en egels die via groene stroken door een wijk trekken. Parken zijn belangrijk, maar ook gevels, waterkanten en kleine stukken groen kunnen leefruimte bieden.
Een stad biedt veel verschillende plekken dicht bij elkaar. Tegelijk maken verkeer, verlichting en bebouwing het voor dieren lastig om voedsel, rust en een veilige route te vinden. Hoe een wijk wordt ingericht en onderhouden, maakt daarom veel verschil.
Waar vind je biodiversiteit in de stad?
Stadsnatuur zit niet alleen in grote parken. Juist de afwisseling tussen gebouwen, bomen, water en open grond biedt leefruimte aan verschillende soorten. Op deze plekken kun je natuur tegenkomen:
- Parken en plantsoenen: bomen bieden vogels nestplekken, terwijl struiken beschutting en voedsel kunnen geven.
- Bermen en spoorzones: bloemen trekken insecten aan. Langgerekte groenstroken kunnen ook grotere groene plekken met elkaar verbinden.
- Sloten en oevers: waterplanten en begroeide oevers bieden leefruimte aan onder meer insecten, vissen en amfibieën.
- Gebouwen: huismussen en gierzwaluwen kunnen nestelen onder dakpannen of in openingen van gebouwen. Vleermuizen gebruiken soms kieren of spouwmuren als verblijfplaats.
- Muren en stoepen: in voegen en andere kleine openingen kunnen planten groeien. Oude muren bieden soms ook ruimte aan mossen en varens.
Niet elke groene plek is vanzelf geschikt voor veel soorten. Een kort gemaaid gazon biedt bijvoorbeeld weinig bloemen en beschutting. Een park met bomen, struiken, bloemen en rustige hoekjes heeft meer verschillende leefplekken.
Waarom de stad voor dieren een bijzondere leefomgeving is
De stad is een afwisseling van warme en koele plekken, droge muren en vochtige oevers. Sommige soorten maken daar goed gebruik van. Gierzwaluwen vinden bijvoorbeeld nestgelegenheid in gebouwen en vangen vliegende insecten boven de stad. De huismus zoekt voedsel en beschutting dicht bij huizen, vaak in struiken en hagen.
Die aanpassing heeft ook een keerzijde. Als een dak wordt vernieuwd en openingen verdwijnen, kunnen vogels hun nestplek kwijtraken. Een dier dat in een klein stukje groen leeft, kan verder van voedsel of soortgenoten raken als een nabijgelegen groenstrook plaatsmaakt voor bebouwing.
Een stad kan veel soorten herbergen, maar dat betekent niet dat iedere wijk natuurvriendelijk is. Een groene buurt met oude bomen en water heeft andere mogelijkheden dan een dichtbebouwde wijk met veel steen.
Wat maakt stadsnatuur kwetsbaar?
De afstand tussen leefplekken is een probleem voor dieren die zich over de grond verplaatsen. Een egel kan niet veilig door een wijk trekken als tuinen en plantsoenen van elkaar zijn afgesloten en drukke wegen ertussen liggen. Ook voor vliegende dieren kan een lange route zonder beschutting of voedsel lastig zijn.
Verharding laat weinig ruimte voor planten en zorgt dat regenwater minder makkelijk in de bodem zakt. Bij zware regen stroomt water daardoor sneller naar het riool. Bomen en beplante grond kunnen water vasthouden en schaduw geven, al hangt het effect af van de plek en de inrichting.
Ook het onderhoud van groen telt mee. Als alle bermen tegelijk worden gemaaid, verdwijnen bloemen en schuilplekken in één keer. Gefaseerd maaien laat delen staan, zodat insecten daar voedsel en beschutting kunnen vinden. Later kan het resterende deel worden gemaaid.
Fel licht is een ander aandachtspunt. Nachtelijke verlichting kan het gedrag van vleermuizen en insecten verstoren. Vooral langs een waterkant of groene route kan een donkere strook helpen. Daarbij blijft goede verlichting op plekken waar mensen veilig moeten kunnen lopen of fietsen van belang.
Hoe maak je ruimte voor natuur in een wijk?
Een natuurvriendelijke wijk bestaat uit meer dan losse groene plekken. Planten en dieren hebben voedsel, schuilplaatsen en mogelijkheden nodig om zich te verplaatsen. Een park werkt daardoor beter als het via bomenrijen, bermen of oevers aansluit op ander groen.
Bij de inrichting en het beheer van een buurt zijn dit bruikbare keuzes:
- Laat groen op elkaar aansluiten. Een begroeide oever of berm kan een route vormen tussen een park en ander groen. Onderbrekingen, zoals brede wegen, kunnen die route minder bruikbaar maken.
- Gebruik verschillende soorten inheemse planten. Dit zijn planten die van nature in de regio voorkomen. Ze bieden voedsel aan dieren die daarmee samenleven. Een mix van vroeg en laat bloeiende soorten spreidt het voedselaanbod over het seizoen.
- Laat oude bomen en struiken staan waar dat veilig kan. Holtes, schors, takken en bladeren bieden onderdak aan verschillende dieren.
- Beheer niet alles tegelijk. Door delen van een berm of oever te laten staan, blijft er ook na het maaien leefruimte over.
- Maak oevers geleidelijk en begroeid waar dat kan. Planten langs het water geven dieren beschutting. Een flauwe oever biedt dieren op sommige plekken ook een route in en uit het water.
Meer groen betekent niet dat elke open plek vol moet staan met bomen. Sommige wilde bijen nestelen juist in open, zandige grond. Ook zonnige bermen hebben waarde. Afwisseling is daarom nuttiger dan overal dezelfde beplanting.
Gebouwen als verblijfplaats voor vogels en vleermuizen
Huizen en andere gebouwen kunnen onderdeel zijn van stadsnatuur. Een gierzwaluw gebruikt bijvoorbeeld een opening onder de dakrand om bij zijn nest te komen. Vleermuizen kunnen kleine openingen gebruiken om een verblijfplaats in een gebouw te bereiken.
Bij isolatie of renovatie kunnen zulke plekken verdwijnen. Zijn er vogels of vleermuizen aanwezig, dan kan hun verblijfplaats wettelijk beschermd zijn. Laat daarom vóór de werkzaamheden onderzoeken wat nodig is. Soms zijn aangepaste werkzaamheden en vervangende verblijfplaatsen nodig. Een nestkast ophangen na afloop is niet automatisch een gelijkwaardige vervanging.
Ook bij nieuwbouw kun je rekening houden met dieren die in gebouwen leven. Inbouwvoorzieningen voor bijvoorbeeld gierzwaluwen kunnen een plek krijgen in de gevel. Of ze geschikt zijn, hangt onder meer af van de plaatsing en de omgeving: een nestplek heeft ook een veilige aanvliegroute nodig.
Wat kun je zelf doen in de openbare ruimte?
Je hoeft geen eigen tuin te hebben om bij te dragen aan biodiversiteit in de stad. Zie je een kale boomspiegel, een versteende straat of een berm die steeds helemaal wordt gemaaid? Kaart het aan bij de gemeente of bij een buurtgroep die met het openbaar groen bezig is. De gemeente kan beoordelen wat op die plek mogelijk is.
In sommige straten mogen bewoners een geveltuin aanleggen. Daar kunnen bloeiende planten voedsel bieden aan insecten, terwijl de stoep toegankelijk blijft voor voetgangers en rolstoelgebruikers. Het verschilt per gemeente welke ruimte daarvoor beschikbaar is en welke afspraken gelden.
Je kunt ook meedoen aan een buurtactie om zwerfafval op te ruimen of groen te onderhouden. Laat bestaande nesten, holtes en rommelige hoekjes met bladeren of takken daarbij met rust: wat slordig oogt, kan juist een schuilplek zijn.
Veelgestelde vragen over biodiversiteit in de stad
Kan een stad meer soorten hebben dan het platteland?
Dat kan, maar het verschilt per stad, gebied en soortgroep. De afwisseling van water, gebouwen en groen biedt veel leefplekken. Tegelijk hebben sommige soorten juist grote, rustige natuurgebieden nodig en kunnen zij zich moeilijk in een stad handhaven.
Zijn bloemen in een berm voldoende voor wilde bijen?
Bloemen leveren voedsel, maar wilde bijen hebben ook geschikte nestplaatsen nodig. Sommige soorten nestelen in de grond, andere in bestaande holtes of holle stengels. Een berm met alleen bloemen is dus niet voor elke bij een volledige leefplek.
Helpt een groen dak de stadsnatuur?
Een groen dak kan ruimte bieden aan planten en insecten. De waarde hangt af van de beplanting, de bodemlaag en het onderhoud. Een dak met weinig verschillende planten biedt meestal minder afwisseling dan een dak met meer soorten en geschikte schuilplekken.
Begin in je buurt met kijken welke plekken al voedsel, onderdak en routes bieden. Een oude boom, een bloeiende berm en een groene oever kunnen samen meer betekenen dan ieder plekje afzonderlijk.




