De CO2-uitstoot van voedsel ontstaat bij de teelt, verwerking, verpakking, het vervoer en de bereiding van eten. Vooral de productie op de boerderij maakt vaak een groot deel uit van de uitstoot. Wat je eet, heeft daarom meestal meer invloed op de klimaatimpact van je maaltijd dan waar je het koopt.
De verschillen tussen producten zijn groot. Peulvruchten en granen hebben doorgaans een lagere uitstoot dan kaas en veel dierlijke producten. Ook verspilling telt mee: voor eten dat je weggooit, zijn broeikasgassen uitgestoten zonder dat het wordt gegeten.
Wat wordt bedoeld met CO2-uitstoot van voedsel?
Bij voedsel gaat het niet alleen om CO2. Ook andere broeikasgassen komen vrij, zoals methaan bij de veehouderij en lachgas uit landbouwgrond. Om de effecten te kunnen vergelijken, worden ze omgerekend naar CO2-equivalenten, vaak afgekort tot CO2e.
De uitstoot van een product wordt meestal berekend over meerdere stappen in de voedselketen. Denk aan de productie van grondstoffen, het maken van het product en het vervoer naar de winkel. Soms tellen ook het bewaren en bereiden thuis mee. Welke stappen zijn inbegrepen, verschilt per berekening.
Wereldwijd is voedsel verantwoordelijk voor meer dan een kwart van de uitstoot van broeikasgassen. Daaronder vallen niet alleen de boerderijen en fabrieken, maar ook andere stappen die nodig zijn om voedsel op je bord te krijgen.
Waar ontstaat de uitstoot van voedsel?
Van akker tot bord kan op verschillende momenten uitstoot ontstaan. Hoeveel elke stap bijdraagt, hangt af van het product en de manier waarop het wordt gemaakt.
- Landbouw: machines gebruiken brandstof en bij het bemesten van grond kan lachgas vrijkomen. Bij dieren ontstaat onder meer methaan.
- Verandering van landgebruik: wanneer natuur plaatsmaakt voor landbouwgrond, kan opgeslagen koolstof vrijkomen.
- Verwerking: fabrieken gebruiken energie om voedsel bijvoorbeeld te malen, te bakken, te koelen of te verpakken.
- Vervoer en opslag: vrachtwagens, schepen en vliegtuigen gebruiken brandstof. Koeling en diepvriesopslag vragen elektriciteit.
- Bereiding thuis: koken, bakken en bewaren in de koelkast of vriezer kosten energie.
Die stappen zijn niet voor elk product even zwaar. Bij een onbewerkt product kan de teelt het grootste deel bepalen. Bij een sterk gekoeld of bewerkt product kunnen ook opslag en verwerking duidelijk meetellen.
Welke voedingsmiddelen hebben een hoge of lage uitstoot?
De manier van produceren maakt veel uit. Daarom zijn de onderstaande groepen een algemene vergelijking, geen vaste ranglijst voor elk afzonderlijk product.
| Voedingsmiddel | Wat bepaalt de uitstoot? |
|---|---|
| Bonen, linzen en granen | Hebben doorgaans een relatief lage uitstoot. De teelt, verwerking en eventuele verpakking tellen mee. |
| Groente en fruit | De uitstoot hangt onder meer af van de teeltwijze, opslag en het vervoer. Een verwarmde kas of vervoer per vliegtuig kan de uitstoot verhogen. |
| Melk, yoghurt en kaas | De uitstoot ontstaat vooral bij het houden en voeren van dieren. Voor kaas is veel melk nodig, waardoor de uitstoot per kilo doorgaans hoger is dan bij melk. |
| Vlees en vis | De uitstoot verschilt sterk per soort en productiemethode. Rund- en lamsvlees hebben doorgaans een hoge uitstoot. |
| Samengestelde producten | De ingrediënten bepalen veel van de uitstoot. Ook verwerking, verpakking en koeling spelen mee. |
Vergelijk je producten, kijk dan ook naar de hoeveelheid die je werkelijk eet. Een kilo kaas en een kilo melk zijn goed te vergelijken op gewicht, maar je gebruikt ze meestal niet in dezelfde hoeveelheid. Voor een maaltijd is de uitstoot van de gebruikte portie daarom vaak handiger.
Maakt lokaal voedsel altijd minder uitstoot?
Nee. De afstand die voedsel aflegt, vertelt maar een deel van het verhaal. Een product van dichtbij kan bijvoorbeeld uit een verwarmde kas komen, terwijl hetzelfde product uit een warmer land buiten is geteeld. De teelt en het vervoer samen bepalen dan welk product de laagste uitstoot heeft.
Ook de manier van vervoeren maakt verschil. Vervoer per vliegtuig veroorzaakt doorgaans veel meer uitstoot per kilo voedsel dan vervoer per schip. Verse producten die snel bederven en van ver komen, kunnen per vliegtuig worden vervoerd. Dat geldt niet automatisch voor alle geïmporteerde groente en fruit.
Een verpakking kan zelf uitstoot veroorzaken, maar helpt soms ook om voedsel langer goed te houden. Minder verpakking is daarom niet automatisch de keuze met de laagste totale uitstoot, zeker niet als daardoor meer eten wordt weggegooid.
Zo vergelijk je de CO2-uitstoot van voedsel
Een klimaatwaarde op een website of verpakking kan handig zijn, maar twee cijfers zijn niet altijd direct vergelijkbaar. Let op deze verschillen:
- De eenheid: gaat het om de uitstoot per kilo, per portie of per product? Reken beide producten zo nodig om naar dezelfde hoeveelheid.
- De stappen: loopt de berekening tot aan de boerderij, tot aan de winkel of tot en met de bereiding thuis? Een berekening met meer stappen kan hoger uitvallen.
- De inhoud: vergelijk je alleen CO2 of alle broeikasgassen samen, uitgedrukt in CO2-equivalenten?
- De toepassing: vergelijk producten die dezelfde rol in je maaltijd hebben. Een vergelijking per kilo zegt bijvoorbeeld niet hoeveel eiwit je per portie binnenkrijgt.
Bij een maaltijd kun je de uitstoot van de losse ingrediënten bij elkaar optellen. Gebruik daarvoor de hoeveelheid die je in het gerecht doet, niet het gewicht van de hele verpakking. Eet je met meerdere mensen, dan deel je de uitkomst door het aantal porties.
Een uitkomst blijft een benadering. Zelfs hetzelfde product kan een andere uitstoot hebben door verschillen in teelt, veevoer, energiegebruik en vervoer. Zie kleine verschillen tussen cijfers daarom niet als een exacte rangorde.
Hoe verlaag je de uitstoot van je maaltijden?
Je hoeft niet voor ieder ingrediënt een berekening te maken. Begin bij producten die je vaak eet en kijk of je een deel kunt vervangen door een alternatief met doorgaans een lagere uitstoot. Denk aan bonen of linzen in een saus en een kleinere hoeveelheid kaas over een gerecht.
Voedsel opeten is minstens zo praktisch. Koop hoeveelheden die je verwacht te gebruiken, bewaar restjes in de koelkast of vriezer en maak van overgebleven groente een soep of roerbakgerecht. Zo voorkom je dat de uitstoot van de productie voor niets is geweest.
Ook bij het koken kun je energie besparen, bijvoorbeeld door een deksel op de pan te doen en niet meer water te verwarmen dan nodig. De keuze van de ingrediënten en het voorkomen van verspilling zijn bij veel maaltijden de eerste plekken om naar te kijken.
Veelgestelde vragen over de uitstoot van voedsel
Is de uitstoot op een verpakking de uitstoot van het hele product?
Niet altijd. Een cijfer kan bijvoorbeeld gelden per portie of per kilo. Ook verschillen berekeningen in de stappen die ze meetellen. De uitleg bij het cijfer laat zien waarop het betrekking heeft.
Heeft diepvriesvoedsel meer uitstoot dan vers voedsel?
Dat hoeft niet. Invriezen en bewaren kosten energie, maar diepvriesvoedsel blijft lang goed en kan verspilling voorkomen. Het resultaat hangt af van het product, de opslag en hoeveel je uiteindelijk opeet.
Is een onbewerkt product altijd beter voor het klimaat?
Nee. Bewerking kost vaak energie, maar het belangrijkste ingrediënt en de manier van produceren wegen ook mee. Een bewerkt product met ingrediënten met een lage uitstoot kan daarom lager uitkomen dan een onbewerkt product met een hoge uitstoot.
Telt drank ook mee bij de uitstoot van voedsel?
Ja. Ook voor dranken zijn grondstoffen, verwerking, verpakking en vervoer nodig. Bij warme dranken komt daar thuis het verwarmen van water of melk bij.
Bekijk bij je volgende maaltijd vooral wat er op je bord ligt en hoeveel ervan je opeet. Een restje dat morgen de lunch wordt, is een eenvoudige manier om de uitstoot van dat voedsel niet te verspillen.




