Silicone en plastic lijken op elkaar, maar het zijn niet hetzelfde materiaal. Silicone valt wel onder de kunststoffen, net als plastic, maar plastic en silicone zijn twee verschillende soorten kunststof. Kort gezegd: alle plastics zijn kunststoffen, maar niet alle kunststoffen zijn plastic. Silicone is dus geen plastic, al heeft het er wel veel mee gemeen.
Wat is silicone precies?
Silicone is een synthetisch materiaal dat bestaat uit silicium, zuurstof, koolstof en waterstof. Het basismateriaal, silicium, komt voor in zand en kwarts. Dat klinkt natuurlijk, maar silicone wordt gemaakt via een chemisch productieproces. Het eindresultaat is een materiaal dat zachter en flexibeler is dan de meeste plastics, en dat goed bestand is tegen hoge en lage temperaturen.
Je vindt silicone in allerlei producten: bakvormen, spenen, keukengerei, afdichtingskit, medische hulpmiddelen en cosmetica. Het is populair geworden als alternatief voor plastic, omdat het langer meegaat en geen schadelijke stoffen zoals bisfenol A bevat.
Wat is het verschil tussen silicone en plastic?
Plastic is een kunststof op basis van koolwaterstoffen, meestal afgeleid van aardolie. De meeste plastics zijn gemaakt van lange ketens van koolstofatomen. Silicone heeft een andere basisstructuur: de ruggengraat bestaat uit silicium en zuurstof, aangevuld met organische zijketens.
Dit verschil in chemische opbouw zorgt voor andere eigenschappen. Silicone is hittebestendiger, flexibeler en duurzamer dan veel gewone plastics. Het breekt bij normaal gebruik niet snel af en lost niet op in water. Plastic daarentegen wordt bij warmte of slijtage eerder afgebroken in kleine deeltjes, de bekende microplastics.
Is silicone duurzamer dan plastic?
Silicone gaat doorgaans langer mee dan plastic. Dat maakt het op het eerste gezicht een betere keuze voor het milieu. Toch is het niet zo zwart-wit. Silicone recyclen is moeilijk. De meeste recyclingbedrijven verwerken het niet, en als je het weggooit, breekt het in het milieu nauwelijks af.
Bovendien kan silicone bij hoge temperaturen, mechanische slijtage of veroudering ook kleine deeltjes afgeven, vergelijkbaar met microplastics. Dat geldt vooral voor siliconen kookgerei dat je met metalen keukengerei gebruikt of dat je op hoge temperaturen verhit. Silicone is dus beter dan plastic in gebruik, maar aan het einde van de levenscyclus is het ook niet zorgeloos.
Wanneer kies je voor silicone in plaats van plastic?
Er zijn situaties waarin silicone een verstandige keuze is boven plastic. Denk aan producten die je langdurig gebruikt, die in contact komen met voedsel, of die blootstaan aan warmte. Silicone geeft bij normaal gebruik geen schadelijke stoffen af aan voedsel, terwijl sommige plastics dat wel doen, zeker bij verhitting.
Let bij de aankoop van siliconen producten op de kwaliteit. Goedkope siliconen producten bevatten soms vulstoffen die de kwaliteit verlagen. Een simpele test: knijp het materiaal en draai het een beetje. Kleurt het wit op de plek waar je knijpt? Dan bevat het waarschijnlijk vulstoffen en is de kwaliteit minder.
Praktische checklist: wanneer is silicone een goede keuze?
- Je zoekt een product dat je lang wilt gebruiken en dat warmte moet weerstaan.
- Het product komt direct in contact met voedsel, zoals een bakvorm of een speen.
- Je wilt geen bisfenol A of andere weekmakers in je producten.
- Je bent bereid iets meer te betalen voor een langere levensduur.
- Je gebruikt het product niet met scherp metaal en verhit het niet structureel op heel hoge temperaturen.
Silicone of toch iets anders?
Wie echt plastic wil vermijden, kiest het beste voor materialen zoals glas, roestvrij staal of onbehandeld hout. Die zijn makkelijker te recyclen en geven geen deeltjes af. Silicone zit er tussenin: beter dan wegwerpplastic, maar niet de perfecte oplossing. Voor producten die je tientallen jaren gebruikt, is silicone een prima keuze. Voor wegwerpartikelen of producten die je toch kort gebruikt, is een ander materiaal vaak slimmer.
De vraag of silicone plastic is, heeft dus een genuanceerd antwoord. Het is geen plastic, maar het is ook niet vrij van bezwaren. Wie bewust kiest, let op de kwaliteit, het gebruik en wat er aan het einde van de levensduur mee gebeurt.
Veelgestelde vragen
Is silicone hetzelfde als plastic?
Silicone is geen plastic, maar beide vallen onder de kunststoffen. Het verschil zit in de chemische opbouw: plastic is gebaseerd op koolstofketens, silicone op een combinatie van silicium en zuurstof. Hierdoor heeft silicone andere eigenschappen, zoals een hogere hittebestendigheid en meer flexibiliteit.
Geeft silicone microplastics af?
Silicone kan bij intensief gebruik kleine deeltjes afgeven, zeker bij hoge temperaturen, krasschade of veroudering. Het is dus niet volledig vrij van dit risico, al is het risico bij normaal gebruik kleiner dan bij veel standaard plastics.
Kan silicone gerecycled worden?
Silicone recyclen is moeilijk en wordt door de meeste gewone recyclingbedrijven niet gedaan. Er bestaan gespecialiseerde verwerkers, maar die zijn niet overal beschikbaar. Bij het weggooien breekt silicone in het milieu ook nauwelijks af, wat een nadeel is ten opzichte van sommige andere materialen.
Is silicone veilig in contact met voedsel?
Silicone van goede kwaliteit wordt als veilig beschouwd voor contact met voedsel. Het geeft bij normaal gebruik geen schadelijke stoffen af. Let wel op de kwaliteit: goedkope siliconen producten met vulstoffen zijn minder betrouwbaar, vooral bij verhitting.
