co2 uitstoot transport

CO2-uitstoot van transport: van vrachtwagen tot trein

De CO2-uitstoot van transport ontstaat vooral door het verbranden van benzine, diesel en andere fossiele brandstoffen. Hoeveel uitstoot een reis of levering veroorzaakt, hangt onder meer af van het vervoermiddel, de afstand en het aantal reizigers of de hoeveelheid vracht. Per reiziger of per ton goederen zijn goed bezette treinen en schepen vaak zuiniger dan vervoer over de weg, maar de uitkomst verschilt per rit.

Bij elektrisch vervoer komt er tijdens het rijden geen CO2 uit een uitlaat. Wel kan uitstoot ontstaan bij het opwekken van de stroom en het maken van het voertuig. Welke uitstoot je meetelt, maakt dus verschil voor de vergelijking.

Waardoor verschilt de CO2-uitstoot van transport?

Een voertuig dat meer brandstof verbruikt, stoot tijdens de rit doorgaans meer CO2 uit. Dat zegt nog niet alles over de uitstoot per persoon of per pakket. Als een voertuig meer mensen of goederen tegelijk vervoert, wordt de uitstoot over meer reizigers of vracht verdeeld.

Deze factoren bepalen samen de uitstoot van een transport:

  • Het vervoermiddel: een auto, vrachtwagen, trein of schip gebruikt een andere hoeveelheid energie voor dezelfde afstand.
  • De energiebron: diesel, benzine en elektriciteit hebben elk een andere uitstoot tijdens gebruik en productie.
  • De afstand: een langere route vraagt meestal meer energie. Omrijden en voor- en natransport tellen ook mee.
  • De bezetting of belading: een volle bus of vrachtwagen verdeelt de uitstoot over meer reizigers of goederen.
  • De terugrit: een vrachtwagen die leeg terugrijdt, gebruikt ook brandstof. Die rit hoort bij het totale vervoer.

Ook de verkeerssituatie speelt mee. Een voertuig dat vaak moet stoppen en optrekken, kan meer energie gebruiken dan hetzelfde voertuig op een gelijkmatige rit. Bij goederenvervoer kunnen ook koeling en overslag extra energie vragen.

De uitstoot van verschillende vervoermiddelen vergelijken

Voor een eerlijke vergelijking kijk je niet alleen naar de uitstoot van het voertuig als geheel. Deel je die door het aantal reizigers of de hoeveelheid vracht, dan zie je hoeveel uitstoot bij jouw reis of levering hoort.

  • Auto: de uitstoot per persoon is lager als meer mensen dezelfde rit delen. Een auto met alleen een bestuurder verdeelt de uitstoot niet met andere reizigers.
  • Bus: bij een goede bezetting is de uitstoot per reiziger vaak lager dan bij een auto met één inzittende. Een bijna lege bus kan per reiziger juist ongunstiger uitvallen.
  • Trein: treinen kunnen veel reizigers of goederen tegelijk vervoeren. De uitstoot per reiziger of ton vracht hangt onder meer af van de bezetting en de energiebron.
  • Vrachtwagen: wegvervoer is geschikt voor vervoer van deur tot deur. De uitstoot per ton vracht wordt onder meer bepaald door het brandstofverbruik, de belading en lege kilometers.
  • Binnenvaart: een schip kan grote hoeveelheden vracht vervoeren. Daardoor kan de uitstoot per tonkilometer relatief laag zijn. Het type schip, de lading en de route maken wel verschil.

Deze vergelijking heeft geen vaste winnaar voor elke reis of levering. Een trein of schip brengt goederen bijvoorbeeld niet altijd rechtstreeks naar hun bestemming. Als er ook een vrachtwagen nodig is, telt die extra rit mee in de totale uitstoot.

CO2-uitstoot per reiziger of per ton vracht

Bij personenvervoer wordt uitstoot vaak uitgedrukt per reizigerskilometer. Dat is één reiziger die één kilometer aflegt. Zo kun je een treinreis en een autorit op dezelfde afstand met elkaar vergelijken.

Bij goederenvervoer is de tonkilometer een gebruikelijke maat. Dat is één ton goederen die één kilometer wordt vervoerd. Vervoer je 10 ton goederen over 50 kilometer, dan is dat 500 tonkilometer. Die hoeveelheid kun je vermenigvuldigen met een passende uitstootfactor voor het vervoermiddel.

Een uitstootfactor is een gemiddelde hoeveelheid uitstoot per eenheid, bijvoorbeeld per tonkilometer. De factoren van CO2emissiefactoren.nl zijn bedoeld om de uitstoot van goederenvervoer te berekenen. Ze houden rekening met gemiddelde belading en het aandeel kilometers dat een voertuig leeg rijdt.

Zo’n gemiddelde is handig als je alleen het gewicht, de afstand en het vervoermiddel kent. Ken je de werkelijk gebruikte hoeveelheid brandstof, dan kun je de uitstoot van de rit nauwkeuriger bepalen. Voor een specifieke lading moet je de uitstoot van een gezamenlijke rit vervolgens verdelen over de vervoerde goederen.

Welke uitstoot tel je mee bij transport?

De uitkomst van een vergelijking hangt af van de grens die je kiest. Bij transport worden vaak drie onderdelen onderscheiden:

  • Tijdens het rijden: de uitstoot door het gebruik van de brandstof. Dit heet tank-to-wheel.
  • Vóór het rijden: de uitstoot bij het maken en leveren van de brandstof of elektriciteit. Dit heet well-to-tank.
  • Samen: de uitstoot van de energievoorziening én het gebruik tijdens de rit. Dit heet well-to-wheel.

Bij een elektrische auto of vrachtwagen is de uitstoot tijdens het rijden nul, maar bij de productie van elektriciteit kan wel CO2 vrijkomen. Vergelijk daarom niet alleen de uitlaat van een elektrisch voertuig met die van een dieselvoertuig als je de uitstoot van de gebruikte energie wilt vergelijken.

De productie van het voertuig zelf, zoals de accu, valt niet onder well-to-wheel. Wil je ook die uitstoot meenemen, dan kijk je naar de hele levensduur. Dat is een ruimere vergelijking dan alleen de energie voor een rit.

Zo maak je een berekening voor goederenvervoer

Met deze stappen krijg je een bruikbare benadering van de uitstoot van een levering:

  1. Bepaal het gewicht van de vracht in tonnen.
  2. Neem de werkelijk afgelegde afstand in kilometers, niet de afstand hemelsbreed.
  3. Vermenigvuldig gewicht en afstand om het aantal tonkilometers te krijgen.
  4. Kies een uitstootfactor die past bij het vervoermiddel en het soort vracht.
  5. Vermenigvuldig het aantal tonkilometers met die factor en tel zo nodig voor- en natransport apart mee.

Gebruik je de gemiddelde factoren van CO2emissiefactoren.nl, dan zit het gemiddelde aandeel lege kilometers al in de factor. Tel daar niet nog eens een gemiddelde lege terugrit bovenop. Een aparte rit voor het ophalen of afleveren van de goederen kan wel nodig zijn in de berekening: die zit niet standaard in deze factoren.

Let bij het vergelijken ook op de eenheid. Een factor per kilometer voor een heel voertuig kun je niet rechtstreeks vergelijken met een factor per tonkilometer. Daarvoor moet je eerst weten hoeveel vracht het voertuig vervoert.

De CO2-uitstoot van vervoer verlagen

Minder uitstoot begint vaak bij de rit zelf. Een kortere route, minder lege kilometers en het combineren van zendingen kunnen het brandstofverbruik per levering verlagen. Voor een reiziger kan samen rijden de uitstoot per persoon verminderen, zolang die gezamenlijke rit geen grote omweg oplevert.

Voor grotere hoeveelheden vracht kan vervoer per trein of binnenvaart gunstig zijn, vooral als er veel goederen tegelijk mee kunnen. De winst hangt wel af van de hele route, inclusief de ritten van en naar een station of haven. Voor een korte levering van deur tot deur is een extra overslag niet vanzelf de beste keuze.

Een elektrisch voertuig heeft tijdens het rijden geen uitlaatuitstoot. Hoeveel CO2 dat over de hele levensduur scheelt, hangt ook af van de stroom, het voertuig en het gebruik. Een groter voertuig is niet automatisch de zuinigste keuze als er meestal weinig mensen of goederen mee reizen.

Veelgestelde vragen over CO2-uitstoot en transport

Hoeveel CO2 stoot een vrachtwagen uit?
Dat verschilt per rit. Het type vrachtwagen, de brandstof, de afstand en de belading bepalen de uitstoot. Per ton vracht maakt ook uit of de vrachtwagen leeg terugrijdt.

Hoeveel CO2 stoot de binnenvaart uit?
Er is geen vast getal voor iedere binnenvaartreis. Een groot, goed beladen schip kan de uitstoot over veel vracht verdelen. Het brandstofverbruik, de vaarafstand en de belading bepalen de uitstoot per ton goederen.

Wat is de normale CO2-uitstoot van een auto?
Dat hangt af van onder meer de auto, de brandstof en de rijomstandigheden. Voor de uitstoot per reiziger maakt het ook uit of je alleen rijdt of de rit deelt.

Is elektrisch transport volledig uitstootvrij?
Nee. Tijdens het rijden heeft een volledig elektrisch voertuig geen uitlaatuitstoot. Bij het opwekken van stroom en het maken van het voertuig kan wel CO2 vrijkomen.

Vergelijk je twee manieren van vervoer, gebruik dan dezelfde afstand en dezelfde eenheid. Tel bij goederen ook alle delen van de route mee. Zo voorkom je dat een trein- of scheepsreis gunstiger lijkt doordat de vrachtwagenrit naar de eindbestemming ontbreekt.

Scroll naar boven