ontbossing amazone

Ontbossing in de Amazone: waar het bos verdwijnt en waarom

Ontbossing in de Amazone betekent dat regenwoud wordt gekapt of platgebrand, vooral om ruimte te maken voor landbouw en veeteelt. Een groot deel van de ontbossing vindt plaats in Brazilië, maar ook in andere landen binnen het Amazonegebied verdwijnt bos.

De snelheid waarmee het bos verdwijnt, verschilt per jaar en per gebied. Als de ontbossing afneemt, betekent dat niet dat het bos terugkomt: er verdwijnt dan nog steeds bos, maar minder snel.

Waar vindt de ontbossing in de Amazone plaats?

De Amazone strekt zich uit over meerdere landen in Zuid-Amerika. Het grootste deel van het regenwoud ligt in Brazilië. Ook onder meer Peru, Colombia en Bolivia hebben Amazonewoud binnen hun grenzen.

In Brazilië concentreert veel ontbossing zich langs de zuidelijke en oostelijke rand van het woud. Daar liggen wegen, landbouwgebieden en plaatsen waar het bos steeds verder wordt opgedeeld. Langs nieuwe wegen ontstaan vaak zijwegen, waardoor ook bos verder van bestaande nederzettingen bereikbaar wordt.

De situatie verschilt sterk van plek tot plek. In sommige gebieden staat nog aaneengesloten regenwoud, terwijl elders bos is vervangen door weilanden, akkers en bebouwing. Ook de regels en de handhaving verschillen per land en regio.

Veeteelt is een grote oorzaak van bosverlies

Een groot deel van het ontboste land in het Braziliaanse Amazonegebied wordt gebruikt als weiland voor rundvee. Bomen worden gekapt en de overgebleven begroeiing wordt soms verbrand. Daarna kan het land als grasland worden gebruikt.

Ook landbouw speelt een rol. Soja groeit bijvoorbeeld op landbouwgrond in en rond het Amazonegebied. Daarbij is niet elke soja-akker aangelegd op pas gekapt regenwoud. Landbouw kan ook op bestaand weiland komen, waarna veeteelt zich verder het bos in verplaatst. Zo kan de invloed van landbouw groter zijn dan alleen de grond waarop gewassen groeien.

Daarnaast dragen houtkap, mijnbouw, wegen en andere bouwwerken bij aan bosverlies. Houtkap haalt niet altijd meteen al het bos weg, maar wegen voor de houtwinning kunnen een gebied wel toegankelijker maken voor verdere ontginning.

Waarom branden en ontbossing vaak samengaan

Branden worden in de Amazone onder meer gebruikt om gekapt land vrij te maken voor landbouw of grasland. Ze kunnen ook ontsnappen en omliggend bos beschadigen, vooral als het droog is. Niet elke brand betekent dat er op die plek nieuw bos wordt gekapt: ook bestaand landbouwgebied kan branden.

Andersom is niet elke aantasting van het woud direct zichtbaar als volledige ontbossing. Een bos kan door houtkap, droogte of brand beschadigd raken terwijl er nog bomen staan. Dat heet bosdegradatie. Het bos is dan niet helemaal verdwenen, maar de kwaliteit ervan is wel achteruitgegaan.

Hoe wordt ontbossing in de Amazone gemeten?

Satellieten maken zichtbaar waar stukken bos verdwijnen. Brazilië gebruikt daarvoor onder meer twee systemen van het nationale instituut voor ruimteonderzoek, INPE. PRODES maakt een jaarlijkse meting van ontbossing. DETER geeft sneller meldingen van mogelijke veranderingen, zodat overheidsdiensten gebieden kunnen controleren.

Die cijfers zijn niet zomaar uitwisselbaar. Een snelle satellietmelding is bedoeld als waarschuwing en is niet hetzelfde als de jaarlijkse meting. Ook wolken kunnen het zicht op de grond tijdelijk beperken.

Let bij berichten over de Amazone op welk gebied wordt bedoeld. Cijfers over het Braziliaanse deel gaan niet over het hele regenwoud. Ook maakt het uit of een bericht ontbossing, branden of beschadigd bos meet.

Bescherming en toezicht in het Amazonegebied

Beschermde natuurgebieden en gebieden van inheemse volken helpen grote stukken bos in stand te houden. Inheemse gemeenschappen gebruiken en beschermen hun leefgebied, maar krijgen op sommige plekken te maken met illegale houtkap, mijnbouw en het innemen van land.

Overheden kunnen ontbossing beperken door beschermde gebieden te bewaken, illegale activiteiten aan te pakken en landrechten te erkennen. De uitvoering is lastig: het gebied is groot, afgelegen plekken zijn moeilijk bereikbaar en toezicht kost mensen en middelen.

Ook de herkomst van producten speelt mee. Bedrijven kunnen nagaan waar rundvlees, leer, soja en hout vandaan komen. Dat is niet altijd eenvoudig, omdat producten via meerdere bedrijven worden verhandeld. Een controle op alleen de laatste leverancier laat daardoor niet altijd zien waar een product oorspronkelijk vandaan komt.

Veelgestelde vragen over ontbossing in de Amazone

Hoeveel van het Amazonewoud is er nog?
Het grootste deel van het oorspronkelijke Amazonewoud staat er nog. Naar schatting is ongeveer een vijfde verdwenen. De uitkomst hangt af van de grenzen die worden gebruikt en van de vraag of beschadigd bos wordt meegeteld.

Is het Amazonegebied hetzelfde als een regenwoud?
Nee. Het Amazonegebied is een groot gebied rond de rivier de Amazone en haar zijrivieren. Daarin ligt het Amazonewoud, dat vooral uit tropisch regenwoud bestaat. Niet al het land in het Amazonegebied is bos.

Betekent minder ontbossing dat het regenwoud herstelt?
Niet vanzelf. Minder ontbossing betekent dat er minder bos verdwijnt dan in een eerdere periode. Herstel vraagt dat bomen en andere planten opnieuw kunnen groeien, en dat het gebied niet opnieuw wordt gekapt of verbrand.

Wil je een bericht over de Amazone begrijpen, kijk dan vooral naar de plek, de periode en wat er precies is gemeten. Een daling van het jaarlijkse bosverlies en herstel van verdwenen regenwoud zijn twee verschillende dingen.

Scroll naar boven